Afvallen door het beperken van calorieën en vet werkt niet. Sterker nog, dergelijke diëten maken ons nog dikker dan we al zijn.

Wat wel helpt is verrassend simpel, het is iets waarmee de vermageringsdiëten kunnen verhuizen naar de geschiedenisboeken. 

“Je moet minder eten en meer bewegen!” We kennen allemaal deze standaardzin over te dikke mensen, die als we het niet hardop zeggen het dan toch op z’n minst stiekem denken. Eigenlijk bedoelen we te zeggen dat dikke mensen lui zijn en ten aanzien van hun eetgedrag over onvoldoende zelfdiscipline beschikken. Maar is dat wel zo?  

Te dik zijn is razend ongezond

Naast dat velen te dik zijn esthetisch onaantrekkelijk vinden, heeft onderzoek aangetoond dat het hebben van overgewicht gewoonweg razend ongezond is. Reden genoeg om wat aan ons overgewicht te doen! Bijvoorbeeld met behulp van de vele dieetboeken waar de boekhandels al jaren vol mee liggen. Bijna altijd hebben die voorgestelde diëten met elkaar gemeen dat ze je honger laten lijden door de calorieën en het vet te beperken. De resultaten van deze diëten zijn ook altijd hetzelfde. In het begin worden er snel kilo’s verloren waarna het gewicht stabiliseert. Wanneer het hongerlijden uiteindelijk niet meer kan worden volgehouden, neemt het gewicht weer toe wat algemeen bekend staat als het jojo-effect. Minder bekend is echter dat na een dergelijk dieet het gewicht verder neigt toe te nemen tot boven het gewicht van voor het dieet. Een fenomeen dat eigenlijk al 70 jaar bekend is.  

Het Minnesota uithongeringsexperiment

Tijdens de Tweede Wereldoorlog waren de Amerikanen zich ervan bewust dat er in een aantal door de Duitsers en Japanners bezette gebieden sprake was van ernstige hongersnood. Om die reden ontwierpen ze in Minnesota een studie die onderzocht welk voedsel de gevolgen van deze ondervoeding zo snel mogelijk ongedaan zou kunnen maken. Om de hongersnood na te bootsen, werden vrijwillige en gezonde studenten geselecteerd die gedurende 24 weken ondervoed werden. Daarna werden diverse soorten voedsel getest om ze er weer zo snel mogelijk weer bovenop te helpen. Tijdens de ondervoeding bleek al snel dat de lichamen van de gezonde vrijwilligers steeds spaarzamer met de beschikbare energie omsprongen en de activiteit van alle niet vitale lichaamsfuncties afbouwden. Dit uitte zich in symptomen als honger, futloosheid, depressiviteit, concentratiestoornissen, desinteresse in seks en obsessieve gedachten aan voedsel.  

Jojo-effect leidt tot overgewicht

Na de periode van ondervoeding bleek dat het gewicht met alle soorten hersteldiëten weer zeer snel toenam, maar ook dat na het bereiken van het oorspronkelijke gewicht de obsessie met voedsel bleef bestaan en het gewicht van de vrijwilligers verder toenam tot gemiddeld 10 procent boven het gewicht van voor het experiment. Uit dit onderzoek bleek dus dat caloriebeperkende diëten door dit jojo-effect na verloop van tijd zinloos zijn en zelfs leiden uiteindelijk tot verdere gewichtstoename. 

Ons lichaam herkent industriële voeding onvoldoende

Het mechanisme dat ons lichaamsgewicht regelt is gebaseerd op voeding die de natuur sinds honderdduizenden jaren heeft voortgebracht. Het dieet van onze voorouders bestond tot vrij recent uit een combinatie van veel vezelrijke groenten en een beperkte hoeveelheid koolhydraten uit fruit en sporadisch beschikbare granen aangevuld met vis en vlees van niet-herkauwende dieren als de jacht succesvol was. Deze voeding is in de Westerse wereld sinds de Tweede Wereldoorlog veranderd tot een dieet met een overmaat aan industrieel bewerkte en daardoor snel verteerbare koolhydraten.

Deze koolhydraten zetten ons lichaam (samen met het relatieve tekort aan vezels) op het verkeerde been voor wat betreft het afgeven van een tijdig signaal van verzadiging. Zo heeft ons lichaam bijvoorbeeld geen detectoren om ons na het drinken van frisdranken een gevoel van verzadiging te verschaffen en denkt daardoor dat we water drinken, dat helemaal geen voedingsstoffen of calorieën bevat! Het beperken van de natuurlijke vetten in onze voeding bij halfvolle, magere en light producten heeft daarbij ook nog eens extra bijgedragen tot het wegnemen van ons natuurlijke verzadigingsgevoel.

Blijvend gewicht verliezen door zo veel te eten als je wilt. Niet alleen de meest aangename manier, sterker nog, het is de enige manier! 

We zijn dus voortdurend ons natuurlijke regelmechanisme aan het misleiden door voeding en drank te consumeren die veel energie bevatten, zonder dat de juiste signalen van verzadiging aan onze hersenen worden gegeven. Bovendien is aangetoond dat veel eten van koolhydraten juist leidt tot meer hongergevoelens en zelfs verslavend kan werken. 

Ons lichaam kan na het eten van koolhydraten slechts twee dingen doen:
1. De koolhydraten worden onmiddellijk omgezet in energie (wat uiteraard welkom is tijdens lichamelijke activiteit).
2.De koolhydraten worden omgezet in vetzuren, die worden opgeslagen als vetweefsel.
Het is door de recente epidemie van vetzucht wel duidelijk geworden dat ons lichaam niet in staat is om zich succesvol aan te passen aan het volledig veranderde voedingspatroon van de afgelopen zeventig jaren.  

Onbeperkt natuurlijke voeding wint

Uit het bovenstaande verhaal zouden we kunnen afleiden dat het beperken van koolhydraten in onze maaltijd en het vervangen daarvan door meer groenten en fruit en mogelijk vers vlees, vis en volvette zuivelproducten, de sleutel is om af te vallen. En inderdaad, de resultaten van recente onderzoeken wijzen in deze richting.

Het eerste belangrijke onderzoek dat hiervoor een aanwijzing gaf werd in 2003 gepubliceerd in het toonaangevende medische tijdschrift The New England Journal of Medicine. In dit onderzoek werden de effecten op het gewicht van ernstig zwaarlijvige personen vergeleken van enerzijds een calorie- en vetbeperkend dieet en anderzijds een dieet waarbij alleen de koolhydraten werden beperkt en men verder zo veel kon eten als men wilde en daarbij werd aangespoord veel verse groenten en fruit te consumeren.

De resultaten spreken boekdelen: de deelnemers die de koolhydraten beperkten maar verder zo veel aten als ze wilden, verloren gedurende de studieperiode van zes maanden meer dan driemaal zoveel gewicht als de deelnemers die met het klassieke dieet met calorie- en vetbeperking honger hadden geleden!  

Een tweede belangrijke aanwijzing over hoe we overtollig gewicht duurzaam kunnen kwijtraken, bleek uit studies met het zogenaamde DASH-dieet. De oorspronkelijke gedachte achter dit dieet is dat bepaalde voeding die rijk is aan kalium zoals fruit, groenten, volle granen, noten en volle melkproducten de bloeddruk zou kunnen verlagen. En het bleek te werken, want degenen die een dieet volgden met deze voeding, vertoonden niet alleen een verlaging van de bloeddruk, maar hadden daarnaast minder honger dan voorheen en verloren overtollig gewicht.  

De duurzame oplossing voor overgewicht blijkt dus niet te liggen in het tijdelijk minder eten en honger lijden, maar in het vervangen van de in de fabriek gemaakte voeding door verse en natuurlijke producten als groenten, fruit, noten, vlees, vis, volle zuivelproducten en (beperkt) volle granen. Zaken waarvan de fabrikanten van frisdranken en industrieel bewerkte voeding en bovenal de verkoper van de volgende dieethype liever niet hebben dat je dat weet. Als ze het zelfs al beseffen.